Çocuk Suçluluğunda Yeni Dönem: Çetelere Ağır Yaptırım, Çocuklara Rehabilitasyon
Ankara’da hazırlanan yeni taslak, suça sürüklenen çocuklarda cezayı çetelere ağırlaştırıp çocuklara rehabilitasyon odaklı model getiriyor. İlk suçta zorunlu destek, aile sorumluluğu ve hızlı koordinasyon öne çıkıyor.
Yerel Gündem 
Çocuk Suçluluğunda Yeni Dönem: Çetelere Ağır Yaptırım, Çocuklara Rehabilitasyon
YEREL GÜNDEM / ANKARA, TÜRKİYE
Taslak masada: cezalandırmanın odağı örgütlere kayıyor
Mattia Ahmet Minguzzi, Hakan Çakır ve Fatih Acacı cinayetlerinin ardından kamuoyunun gündemine yerleşen suça sürüklenen çocuklar sorununa ilişkin kapsamlı bir yasal düzenleme hazırlığı hız kazandı. Adalet, İçişleri ile Aile ve Sosyal Hizmetler bakanlıklarının teknik ekipleri ve AK Parti hukukçularının birlikte yürüttüğü çalışma, cezayı “çocukları kullanan” yapılara sertleştirirken, çocuklar için infaz yerine rehabilitasyon eksenli bir yaklaşımı benimsiyor.
Çocukları suça iten yapılara çifte caydırıcılık
Taslağın en kritik başlıklarından biri, çocukları “kolay yönlendirilebilir, düşük riskli taşıyıcı” olarak gören suç örgütlerine yönelik. Düzenlemeye göre:
-
Örgütlü suç kapsamında ceza artışı: Çocukları suça azmettiren, kullanan veya yalnızca “gözcü/kurye” gibi rollerde dahil eden çetelere verilecek cezalar bir kat artırımlı uygulanacak.
-
Ağır suçlarda kapalı infaz seçeneği: Adam öldürme gibi katalog suçlarda, çocuk failin güvenlik ve ıslaha dönük kapalı kuruma alınması ve gelişim odaklı, yoğun programlara tabi tutulması değerlendiriliyor. Amaç, hem toplum güvenliğini sağlamak hem de çocuğun tekrar suça yönelmesini engellemek.
İlk temas anında zorunlu destek: “arşiv” değil “rehabilitasyon”
Mevcut uygulamada ilk suça karışmada çoğu zaman arşiv kaydıyla yetinilmesi, çocukların suç ağlarıyla bağını koparmada yetersiz kalıyor. Yeni model, ilk temas anını kritik eşik sayıyor:
-
Zorunlu rehabilitasyon ve izleme: Çocuk; psikososyal değerlendirme, okula/mesleğe yönlendirme, madde bağımlılığı riski değerlendirmesi ve aile temelli çalışmaları içeren zorunlu programlara alınacak. Süreç, adım adım izleme ve performans değerlendirmesiyle sürdürülecek.
-
Ailenin sorumluluğu güçleniyor: İlk suçta dahi aile, programa aktif yükümlü olarak dahil edilecek. Eğitim, danışmanlık ve ebeveynlik becerileri modülleri zorunlu hale getirilecek; uyumsuzluk halinde idari ve adli seçenekler devreye girebilecek.
Kırılgan profil: dağılmış aile, yoksulluk, okulla zayıf bağ
Hazırlık toplantılarında paylaşılan profil analizleri, suça sürüklenen çocukların önemli kısmında dağılmış aile yapısı, yoksulluk, okulla zayıf bağ ve erken yaşta işgücüne katılım gibi ortak göstergelere işaret ediyor. Taslak, bu tabloya çok yönlü destek öneriyor:
-
Okulda kalma ve mesleki beceri: Telafi eğitimi, açık lise/meslek liselerine geçiş, staj ve mikro burs mekanizmaları.
-
Mahalle temelli önleme: Gençlik merkezleri, spor–sanat kulüpleri ve akran mentörlüğü ile suç örgütlerinin ulaşımını zorlaştıran güvenli alanlar.
-
Madde bağımlılığıyla mücadele: Erken tarama, aile temelli terapi, ayaktan ve yatarak tedavi seçeneklerini içeren entegre bağımlılık hizmetleri.
Uygulama mimarisi: hızlı süreç, tek kapı koordinasyon
Reformun başarısı, sahada “tek kapı” koordinasyonuna bağlanıyor. Taslak; çocuk polisi, savcılık, denetimli serbestlik birimleri, baro–CMK, rehberlik ve sosyal hizmet uzmanlarının ortak dijital platformda buluştuğu, hızlı sevk–yanıt içeren bir mimari öneriyor. Pilot illerde çocuk adalet merkezlerinin nöbet esaslı çalışması ve riskli dosyaların haftalık vaka konseylerinde değerlendirilmesi planlanıyor.
-
Performans ölçümü: Tekerrür oranı, okula dönüş, program tamamlama ve istihdam–staj göstergeleri, kurumların hesap verebilirlik metrikleri olacak.
-
Eğitim ve standart: Kolluk ve adliye personeli için çocukla temas, ifade alma, travma bilgili yaklaşım ve hak temelli standartlarda zorunlu hizmet içi eğitim öngörülüyor.
Toplum güvenliği ile çocuk yararı arasında yeni denge
Taslak, bir yandan örgütlerin cezai maliyetini yükseltirken, diğer yandan çocuğun üstün yararı ilkesini merkeze alıyor. Rehabilitasyon eksenli yaklaşım; tekrar suça sürüklenmeyi azaltmayı, mağduriyet üretmeyen bir toplumsal dönüşümü ve kamu güvenliğinde kalıcı etkiyi hedefliyor. Sürecin Meclis’e gelmesiyle birlikte, yaş indirimi, kapalı kurum standartları, denetimli serbestlik kapsamı ve aile yükümlülükleri gibi başlıklarda komisyon görüşmelerinde değişiklikler gündeme gelebilecek.
