STK'lardan AB'ye Orta Asya Zirvesi İçin İnsan Hakları Uyarısı
AB’nin Orta Asya zirvesi öncesi sivil toplum kuruluşları insan haklarını gündemin merkezine alma çağrısı yaptı. Zorla yerinden edilmeler ve baskıcı yasalar öne çıkıyor.
Yerel Gündem 
STK'lardan AB'ye Orta Asya Zirvesi İçin İnsan Hakları Uyarısı
YEREL GÜNDEM / DÜNYA
Avrupa Birliği’nin Orta Asya liderleriyle düzenleyeceği ilk zirve öncesinde, sivil toplum kuruluşları AB’ye net bir mesaj verdi: Ekonomik ilişkiler kadar insan hakları da öncelik olmalı.
AB, Orta Asya’da yeni sayfa açıyor
AB Konseyi Başkanı Antonio Costa ve Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Türkmenistan ve Özbekistan liderleriyle ilk kez resmi bir zirvede bir araya geliyor. Zirvenin ev sahibi, Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev. Semerkant'ta düzenlenecek görüşmelerde ticaret, terörle mücadele, enerji ve ulaşım projeleri masaya yatırılacak.
Zirve, özellikle Rusya’nın Ukrayna’yı işgali sonrasında, AB’nin Orta Asya ile ilişkilerini derinleştirme arayışında önemli bir adım olarak değerlendiriliyor. Bu kapsamda Trans-Hazar Ulaştırma Koridoru ve kritik ham madde temini gibi stratejik projeler gündemde.
İnsan hakları vurgusu: Sessiz kalmayın
Ancak ekonomik gündemin gölgesinde kalan insan hakları ihlalleri, uluslararası sivil toplum kuruluşlarının tepkisini çekiyor. İnsan Hakları İzleme Örgütü'nden Iskra Kirova, AB’nin hukukun üstünlüğü ve temel haklara öncelik vermemesi halinde bölgedeki işbirliğinin sürdürülebilir olmayacağı uyarısında bulundu.
Kirova, geçen yıl AB'nin Kırgızistan ile imzaladığı ticaret anlaşmasını hatırlatarak, o dönemde Bişkek hükümetinin STK’lara yönelik baskıcı bir yasayı geçirdiğini, buna rağmen AB’nin tepki göstermediğini dile getirdi. “AB, ticari ayrıcalıklar vermeden önce gerçek bir ilerleme talep etmeli,” dedi.
Yapısal reformlar ve zorla yerinden edilmeler
Uluslararası Af Örgütü’nden Maisy Weicherding ise AB’nin, altyapı projelerinde insan hakları etki değerlendirmesini zorunlu tutması gerektiğini söyledi. Weicherding, özellikle Özbekistan’da zorla tahliyeler ve yerinden etmelerin ciddi bir sorun olduğunu, BM raporlarının da bu durumu doğruladığını ifade etti.
Weicherding, “AB bu ülkelere gidip baskıcı uygulamalara sessiz kalmamalı, insan hakları mekanizmalarının uygulanmasını şart koşmalı,” dedi. Çevreye etkiler, halkla danışma süreçleri ve zorla çalıştırmaya karşı net tavır alınması gerektiğini vurguladı.
AB, stratejik bağımsızlık mesajı vermeli
Zirvede Rusya’nın Ukrayna’ya saldırısıyla ilgili ortak bildiri meselesi ise hala netleşmedi. Kazakistan ve bazı Orta Asya ülkeleri, Rusya ile ekonomik bağlarını sürdürürken Ukrayna’ya insani yardım göndererek dikkatli bir denge politikası yürütüyor. Ancak bu tutum, Avrupa Parlamentosu'nda eleştirilere yol açıyor.
CLEPA yetkilileri ve insan hakları savunucuları, AB’nin bu coğrafyada hem stratejik bağımsızlık hem de demokratik değerler açısından tutarlı bir çizgi izlemesi gerektiğini savunuyor.
Zirveden somut taahhütler bekleniyor
Avrupa Parlamentosu Orta Asya Heyeti Başkan Yardımcısı Jana Toom, bu ülkelerin Rusya’ya yönelik yaptırımları delmemesi konusunda daha aktif olması gerektiğini belirtti. Ancak bölgenin Çin ve Rusya arasında sıkışmış jeopolitik konumunun da dikkate alınması gerektiğini söyledi.
Toom, “Bu ülkelerle kurulan ilişkiler zamanla dönüşüm yaratabilir. AB’nin sabırlı, tutarlı ve ilkeli bir diplomasi yürütmesi gerekiyor,” dedi.
Zirvenin sonunda yayımlanacak bildiride, insan haklarıyla ilgili ne derece net ifadeler yer alacağı, AB'nin bölgedeki etkinliği açısından belirleyici olabilir.
