İran savaşında beşinci gün: Pezeşkiyan'dan komşulara mesaj
Türkiye ile yaşanan füze geriliminin ardından İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan komşu ülkelere diplomasi mesajı verirken, bölgede çatışmalar hız kesmeden sürüyor.
Yerel Gündem 
Ahmet Taş | Yerel Gündem
İSTANBUL, TÜRKİYE — İran ve ABD-İsrail ekseni arasında patlak veren savaş beşinci gününe girerken, çatışmaların boyutu ve bölgesel etkileri her geçen saat derinleşiyor. Türkiye ile yaşanan balistik füze geriliminin ardından İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, komşu ülkelere yönelik itidal ve diplomasi vurgulu özel bir mesaj yayımladı.
Savaşın yıkıcı bilançosu sadece askeri kayıplarla sınırlı kalmıyor; enerji tedarik zincirlerinin kopması, Körfez ülkelerine sıçrayan saldırılar ve olası göç dalgası senaryoları, tüm bölgeyi eşi benzeri görülmemiş bir krizin eşiğine getiriyor. DW Türkçe'nin geniş kapsamlı derlemesine göre, Tahran yönetiminin müzakere kapılarını tamamen kapatması ve sahadan gelen karşılıklı ağır zayiat iddiaları, krizin yakın zamanda çözülmeyeceğine işaret ediyor.
Türkiye hava sahasında füze gerilimi ve diplomatik trafik
Çatışmaların en dikkat çekici yansımalarından biri Türkiye sınırlarında yaşandı. Millî Savunma Bakanlığı (MSB), İran'dan ateşlenip Irak ve Suriye hava sahasını geçerek Türkiye'ye yönelen bir balistik füzenin, Doğu Akdeniz'de konuşlu NATO hava ve füze savunma unsurları tarafından zamanında angaje edilerek etkisiz hâle getirildiğini duyurdu. Önleyici füzenin parçalarının Hatay'ın Dörtyol ilçesinde açık bir alana düştüğü ve herhangi bir can kaybı yaşanmadığı açıklandı.
Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran da konuya ilişkin yaptığı açıklamada, toprakların ve hava sahasının savunulmasına yönelik gerekli her türlü adımın tereddütsüz atılacağını belirterek, "Karşılaşılabilecek hasmane tutumlara yönelik uluslararası hukuk çerçevesinde gerekli karşılık verilecektir" dedi. Diplomatik kaynaklardan alınan bilgilere göre, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, İranlı mevkidaşı Abbas Arakçi ile bir telefon görüşmesi gerçekleştirerek Türkiye'nin sert tepkisini doğrudan iletti. Ayrıca, İran Büyükelçisi de Dışişleri Bakanlığına çağrılarak benzer bir olayın tekrarlanmaması konusunda kesin bir dille uyarıldı.
Yaşanan bu sıcak saatlerin ardından İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, komşu ülkelerin liderlerine hitaben iki ayrı mesaj kaleme aldı. Savaşı diplomasi yoluyla önlemeye çalıştıklarını savunan Pezeşkiyan, Amerikan-Siyonist askeri saldırganlığının kendilerine savunmadan başka seçenek bırakmadığını iddia etti. Pezeşkiyan, bölge ülkelerinin egemenliğine saygı duyduklarını ve istikrarın ortak çabalarla sağlanması gerektiğine inandıklarını ifade etti.
ABD ve İsrail cephesindeki gelişmeler, ağır kayıp iddiaları
Sahadaki askeri çatışmalar ise tüm şiddetiyle sürüyor. İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Ali Laricani, ABD'nin başlattığı savaşta 500'ü aşkın Amerikan askerinin hayatını kaybettiğini öne sürdü. ABD Başkanı Donald Trump'ı, İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu'nun pervasızlıkları sonucunda Amerikan halkını savaşa sürüklemekle suçlayan Laricani, "Sadece birkaç gün içinde 500'den fazla Amerikan askerinin ölümünden sonra sloganı hala 'Önce Amerika' mı, yoksa 'Önce İsrail' mi oldu? İmam Hamaney'in şehitliği nedeniyle ağır bir bedel ödeyeceksiniz" ifadelerini kullandı. Savaşın ilk gününde hayatını kaybeden İran dinî lideri Ayetullah Ali Hamaney'in cenaze töreninin ise başkent Tahran'a yönelik devam eden bombardımanlar nedeniyle süresiz olarak ertelendiği bildirildi.
Buna karşılık ABD ve İsrail cephesi de İran'a ağır darbeler vurduğunu açıklıyor. Amerikan Merkez Komutanlığı (CENTCOM), savaşın başlamasından bu yana İran'da yaklaşık 2 bin hedefin vurulduğunu, yüzlerce balistik füze ile fırlatma rampasının imha edildiğini duyurdu. Açıklamada, İran donanmasının 100 saatten kısa bir süre içinde 17 savaş gemisini kaybettiği iddia edildi. İsrail ordusu ise 1.600'den fazla hava sortisi gerçekleştirdiğini ve yaklaşık 300 roket fırlatma rampasını yok ettiğini raporladı. Ayrıca, İsrail Hava Kuvvetleri'ne ait bir F-35 savaş uçağının, Tahran semalarında İran'a ait Rus yapımı bir YAK-130 eğitim ve savaş uçağını düşürdüğü bildirildi.
Dış misyonlara yönelik tehditler de savaşın bir başka boyutunu oluşturuyor. İran ordu sözcüsü, İsrail'in Lübnan'daki büyükelçiliklerini vurması halinde, dünya genelindeki tüm İsrail büyükelçiliklerini "meşru hedef" sayacaklarını ve saldırı düzenleyeceklerini ilan etti. Lübnan'da Hizbullah'a yönelik İsrail hava saldırılarında şu ana kadar 50'den fazla kişinin yaşamını yitirdiği ve 300'ü aşkın kişinin yaralandığı belirtiliyor.
Bölgesel yayılma: Casusluk operasyonları ve deniz savaşları
İran'ın tepkisi sadece İsrail ve ABD ile sınırlı kalmayıp diğer Körfez ülkelerini de hedef alıyor. Katar makamları, İran Devrim Muhafızları ile bağlantılı oldukları ve istihbarat toplayıp sabotaj faaliyetlerinde bulundukları iddiasıyla 10 kişiyi gözaltına aldı.
Denizlerdeki gerilim de tırmanıyor. Sri Lanka açıklarında seyreden İran donanmasına ait bir geminin kimliği belirsiz bir denizaltı tarafından vurulduğu aktarıldı. Sri Lanka donanması, saldırı sonrası 78 denizcinin yaralandığını, 101 kişinin ise kayıp olduğunu rapor etti.
Tüm bu gelişmeler yaşanırken Tahran yönetimi, diplomatik çözüm yollarını tamamen kapattı. Hamaney'in kıdemli yardımcılarından Muhammed Muhbir, Amerikalılara güvenmediklerini belirterek, "Savaşı istediğimiz kadar sürdürebiliriz" çıkışını yaptı.
Küresel ekonomiye sarsıcı etki ve Türkiye'nin hazırlıkları
Savaşın küresel enerji piyasalarına etkisi ise yıkıcı boyutlara ulaşmış durumda. İran'ın; Suudi Arabistan, Irak Kürdistanı, Katar ve İsrail'deki önemli petrol ile doğal gaz tesislerine düzenlediği saldırılar üretimi durma noktasına getirdi. Küresel petrol ticaretinin beşte birinin yapıldığı Hürmüz Boğazı'nda gemi geçişlerinin kısıtlanması, fiyatları hızla yukarı çekti.
Alman otomobil kulübü ADAC'ın verilerine göre, Almanya'da dizel yakıtın litre fiyatı Eylül 2022'den bu yana ilk kez 2 euro barajını aşarak 2,054 euro seviyesine ulaştı. Türkiye'de de enerji maliyetleri artarken, motorine 12,45 TL, benzine ise 3,68 TL zam beklentisi piyasalara yansıdı. ABD Başkanı Donald Trump, deniz trafiğinin normale dönmemesi halinde Amerikan donanmasının ticari gemilere koruma sağlayabileceğini öne sürdü.
Yaşanan bu bölgesel kaosu TRT Haber ekranlarında değerlendiren Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, İran'ın stratejisini çok sert sözlerle eleştirdi. Körfez ülkelerinin savaşı engellemek için son ana kadar yoğun çaba sarf ettiğini belirten Fidan, şu ifadeleri kullandı:
"İran'ın hiçbir ayrım yapmadan Umman'ı, Katar'ı, Kuveyt'i, Bahreyn'i, Suudi Arabistan'ı, Birleşik Arap Emirlikleri'ni, Ürdün'ü bombalaması bence inanılmaz derecede yanlış bir strateji."
Türkiye'nin olası kriz senaryolarına karşı hazırlıklarını tamamladığını belirten Fidan, "En kötü senaryo durumunda bir göç dalgası olabilir diye görüyoruz. Sınır güvenliğimiz gerçekten çok iyi. Özellikle Suriye'den ders alınarak İran sınırı boyunca duvarlar örüldü" diyerek, kamuoyuna güvence verdi.
