Ukrayna seferberlikte 'sözleşmeli' döneme geçiyor: Zorunlu askerlik bitiyor mu?
Ukrayna yönetimi, toplumda tepki çeken zorunlu seferberlik yerine yüksek maaşlı sözleşmeli askerlik sistemine geçmeyi planlıyor; ancak reformun başarısı Batı'dan gelecek finansal desteğe bağlı.
Yerel Gündem 
Ahmet Taş | Yerel Gündem
KİEV / TÜRKİYE — Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, ordunun zorunlu seferberlik yöntemlerinden kademeli olarak vazgeçerek tamamen sözleşmeli bir yapıya geçirilmesi planını onaylayarak, savaşın başından bu yana ordu oluşumunda en radikal makas değişikliğine gitti.
Ukrayna yönetimi, toplumda ciddi gerilim yaratan zorunlu mobilizasyon uygulamalarının yerine, yüksek maaş teşvikleri ve net hizmet sürelerine dayalı bir model inşa etmeyi hedefliyor. Uzmanlar, bu adımı "aşırı ısınan toplumsal kazanın basıncını düşürme çabası" olarak nitelendirirken, reformun hayata geçebilmesi için milyarlarca euroluk dış finansman ihtiyacı en büyük engel olarak öne çıkıyor.
'Busification' döneminden profesyonel orduya geçiş
Kiev koridorlarında uzun süredir tartışılan bu paradigma değişikliği, sahada yaşanan ağır verilerle tetiklendi. Resmi rakamlara göre ülke genelinde yaklaşık 2 milyon "seferberlik kaçağı" bulunurken, birliklerini izinsiz terk eden (firar) askerlerin sayısının yüz binlerle ifade edilmesi, mevcut sistemin tıkandığını gösteriyor.
Zelenski, daha önce sadece Rus propaganda söylemi olarak nitelendirilen ve halk arasında "busification" (zorla ve şiddet kullanarak askere alma) olarak bilinen yöntemi ilk kez resmi dille kabul ederek, yeni Savunma Bakanı Mihail Fedorov’a bu sorunu çözme talimatı verdi. Bu talimat, mevcut mobilizasyon yöntemlerinin verimsizliğinin en üst düzeyde kabulü anlamına geliyor.
Milyar euroluk 'Havuç' stratejisi: Yeni maaş mimarisi
Planlanan reform, askeri personeli orduya çekmek için "mali teşvik" ve "belirli hizmet süresi" olmak üzere iki temel sütuna dayanıyor. Maaş yapısında öngörülen radikal artışlar ise şu şekilde planlanıyor:
-
Geri Hizmet ve Lojistik: Mevcut seviyenin 2,5 katına çıkarılarak aylık 50.000 UAH seviyesine yükseltilmesi.
-
Muharip Görevler: "Savaş tazminatı" ödemelerinin 100.000 UAH'tan 150.000 UAH'a çıkarılması.
-
Sözleşme Primi: Sözleşme imzalayan her askere tek seferlik yüksek miktarda "başlangıç ödemesi" yapılması.
Ancak bu mali tablo, Ukrayna'nın bütçe gerçekleriyle çatışıyor. Zelenski, bu noktada Batı'nın desteğinin hayati olduğunu belirterek, "Avrupalılar bu konuda yardımcı olabilir... Putin askerlerine sözleşme parası ödüyor, biz de istiyoruz ama yeterli kaynağımız yok" sözleriyle mali bağımlılığın altını çizdi. Avrupa Birliği'nin planladığı 90 milyar euroluk kredinin Macaristan gibi ülkelerce bloke edilmesi, "sözleşmeli ordu" hayalinin kağıt üzerinde kalma riskini artırıyor.
"Ebedi Asker" sorunu ve hizmet süresi sınırı
Sözleşmeli sisteme geçişteki bir diğer kritik aşama, hizmet süresinin netleşmesidir. Mevcut sistemde Ukrayna askerleri için terhis tarihinin belirsiz olması ve cepheye gidişin "tek yönlü bilet" gibi algılanması, gönüllü katılımın önündeki en büyük engel olarak görülüyor.
Yeni modelde "2 yıl hizmet, ardından 1 yıl dinlenme" gibi seçenekler üzerinde durulsa da askeri komuta kademesi, bu durumun cephe hattında ani bir boşluk yaratmasından endişe ediyor. Pilot proje olarak, riskin daha düşük olduğu İnsansız Hava Aracı (İHA) sistemleri operatörleri için sabit bir yıllık sözleşmeler ve yüksek ödemeler teklif edilmesi gündemde. Bu yöntemle, "teknoloji meraklısı entelektüel gönüllülerin" orduya kazandırılması hedefleniyor.
Seçenekler: Gönüllü profesyonellik mi, tam zorlama mı?
Liberalleşme niyetlerine rağmen Ukrayna içerisinde sert önlemleri savunan güçlü bir lobi de varlığını sürdürüyor. Bazı askeri yetkililer sözleşmeli ordu yerine, seferberlik yaşının düşürülmesini ve cezaların daha da ağırlaştırılmasını talep ediyor. En uç senaryolarda ise seferberlik işlemlerinin doğrudan "muharip taburlar" tarafından yapılması öneriliyor.
Ukrayna şu an bir karar noktasında duruyor. Eğer Avrupa ortakları bu "sözleşmeli geçişi" finanse etmezse ve enerji altyapısına yönelik saldırılar bütçeyi daha da zayıflatırsa, yönetim zor bir seçimle baş başa kalacak: Ya toplumsal patlamaya yol açacak zorunlu yöntemlere (busification) devam etmek ya da mevcut yöntemlerle cepheyi tutmanın imkansızlığını kabul etmek. Zelenski’nin "havuç" (teşvik) stratejisinin cüzdanı şu an Brüksel’in elinde bulunuyor.
