Ukrayna'da seferberlik sil baştan: Yeni sistemde neler değişiyor
Ukrayna Parlamentosu ve Savunma Bakanlığı, 1 milyon "görünmez" yükümlüyü sisteme dahil edecek, TCC'leri reforme edecek ve askerden kaçışları önleyecek yeni seferberlik kurallarını tartışıyor.
Yerel Gündem 
Ahmet Taş | Yerel Gündem
KİEV, UKRAYNA — Ukrayna Parlamentosu (Verkhovna Rada) ve Savunma Bakanlığı yetkilileri, sistemde kaydı bulunmayan 1 milyon yükümlüyü tespit etmek, suistimal edilen askerlik muafiyetlerini denetlemek ve askere alım merkezlerini (TCC) tamamen dönüştürmek amacıyla seferberlik sürecinde küresel çapta bir yeniden yapılanmaya hazırlanıyor.
Savaşın uzaması ve cephedeki yıpranmanın artmasıyla birlikte, iki yıl önce güncellenen seferberlik yasalarının artık yeterli gelmediği ve sistemik boşluklar yarattığı kabul ediliyor. Başkent Kiev'de yetkililer kamuoyunu sakinleştirmeye çalışsa da, kapalı kapılar ardında yürütülen çalışmalar; devletin vergi numaralarını kullanarak "dijital ikizler" oluşturmasını, firar olaylarını ekonomik olarak imkansız hale getirmeyi ve sivillerin endişelerini giderecek yeni bir toplumsal sözleşme sunmayı hedefliyor.
Bir milyon 'görünmez' için vergi numarası devrimi
Ukrayna devleti, mevcut seferberlik mevzuatının en büyük sorunu olan "kayıt dışılık" ile yüzleşiyor. Parlamentodaki kaynaklara göre, yaklaşık 1 milyon erkek halen resmi sicillerini güncellemedi ve adeta "gri bölgede" yaşıyor. Bu durum, kayıtlı olan vatandaşların üzerindeki askerlik yükünü orantısız şekilde artırıyor.
Bu kitleyi sistemin içine çekmek için atılacak en büyük adım, vergi kimlik numaralarının (RNUKPN) tüm devlet veri tabanlarına entegre edilmesi olacak. Bu entegrasyon sayesinde Savunma Bakanlığı, askerlik çağındaki kişilerin istihdamını ve hareketlerini gerçek zamanlı olarak görebilecek. Kurulacak sistemle her yükümlünün bir "dijital ikizi" oluşturulacak; devlet daireleri veya bankalarla yapılan herhangi bir işlem anında "Oberig" adlı askeri veri sistemiyle senkronize edilecek.
'Bir haftalık' muafiyet döneminin sonu
Yasa yapıcıların mercek altına aldığı bir diğer kritik konu ise, ekonomiyi ayakta tutmak için oluşturulan ancak zamanla bir suiistimal aracına dönüşen "stratejik işletme" statüsü ve bu kapsamdaki askerlik muafiyetleri (broni). Medyaya yansıyan raporlara göre, birçok fabrikada sahte istihdam vakaları tespit edildi. Kullanılan yaygın şemaya göre; bir kişi stratejik bir işletmeye işe girip muafiyet hakkı kazanıyor, raporlama sürecindeki bürokratik gecikmelerden faydalanarak bir hafta sonra işten ayrılsa bile sistemde "muaf" olarak görünmeye devam ediyor.
Bu açığı kapatmak için "Dinamik Doğrulama" mekanizması devreye alınıyor. Yeni düzenlemeyle, bir çalışan işten ayrıldığında, Emeklilik Fonu kayıtlarıyla sağlanacak senkronizasyon sayesinde muafiyeti 24 saat içinde otomatik olarak iptal edilecek. Ayrıca, hangi sektörün gerçekten ne kadar muaf personele ihtiyacı olduğuna dair geniş çaplı bir denetim yapılacak. Savunma yetkilileri, ekonomik cephe ile gerçek siperler arasında adil bir denge kurulması gerektiğini vurguluyor. Uzman tahminlerine göre, mevcut "kritik işletme" listesi yıl ortasına kadar yüzde 15-20 oranında daraltılabilir.
Askerden kaçışlara karşı 'dijital iz' ve motivasyon
Parlamento koridorlarında en çok tartışılan ve en acı veren konulardan biri de Askeri Birlikten İzinsiz Ayrılma (SZCh), yani firar vakaları. İşgalin ilk günlerinde nadir görülen bu durum, 2026 yılına gelindiğinde yasa yapıcıları çok daha sert önlemler almaya zorlayacak boyutlara ulaştı.
Hazırlanan yeni yasa paketi sadece cezai yaptırımları artırmakla kalmıyor, aynı zamanda firari askerler için bir "dijital iz" sistemi kuruyor. Savunma Bakanlığı'nın verileri, bankalar ve sınır muhafız birimleriyle anlık olarak eşleştirilecek. Amaç, askeri birliğin dışında yasa dışı olarak bulunmayı sadece hukuki değil, ekonomik ve sosyal olarak da imkansız hale getirmek. Ancak askeri uzmanlar ve psikologlar, sorunun sadece cezalarla çözülemeyeceğini, firarların temelinde fiziksel ve psikolojik tükenmişliğin yattığını belirterek, net rotasyon ve terhis takvimlerinin acilen belirlenmesi gerektiğini savunuyor.
Sokaktaki gerilim bitiyor: TCC'lerde derin reform
Şehir sokaklarında yaşanan ve düşman propagandasına da malzeme olan "zorla askere alma" görüntüleri, Bölgesel Askere Alma Merkezlerinde (TCC) derin bir reform yapılmasını zorunlu kıldı. Resmi açıklamalar TCC'lerin normal işleyişine devam ettiğini belirtse de, dönüşümün ana hatları netleşti.
Yeni TCC vizyonunda güç kullanımından tamamen vazgeçilerek, dijital bildirimler üzerinden adrese teslim çağrılara geçilmesi hedefleniyor. Merkezlerin birer "zorlama noktası" olmaktan çıkıp, gönüllülerin sivil becerilerine göre (İHA operatörlüğünden IT desteğine kadar) uzmanlık seçebileceği "kariyer merkezlerine" dönüşmesi planlanıyor. Ayrıca şeffaflığı artırmak ve çatışmaları en aza indirmek için evrak kontrolü yapan tüm TCC personeline yaka kamerası zorunluluğu getirilecek. Savunma Bakanlığı, korku üzerine kurulu bir sistemin uzun vadede başarısız olacağının altını çiziyor.
